Antycyganizm Radzenie sobie z rasistowskimi stereotypami o Sinti i Romach

Wprowadzenie

Informacje podstawowe i perspektywa dydaktyczna

Ideologia antycyganizmu opiera się na stygmatyzacji jednostek i grup jako „Cyganów”. Ta stygmatyzacja opiera się na rzekomej legitymacji wynikającej z założenia, że osoby należące do grupy „Cyganów” tworzą jednorodną całość o niezmiennych cechach. Kolejną cechą antycyganizmu jest uogólniające przypisywanie tej grupie stereotypowych, nieprawidłowych cech, które znajdują wyraz w takich twierdzeniach jak „Cyganie mają to we krwi” lub „Romowie mają skłonność do kradzieży”. Te stereotypy tworzą przekonania, które często istnieją od wieków i powracają wielokrotnie w społeczeństwach w sposób dopasowany do współczesnej sytuacji.

Wykluczenie na bazie antycyganizmu, dyskryminacja i prześladowania opierają się na tej ideologii. Zwykle i najczęściej tego rodzaju działania i struktury społeczne są ukierunkowane na ludność romską, ale - w zależności od okoliczności społecznych i historycznych - mogą również wpływać na inne grupy lub osoby postrzegane jako „Cyganie”.

Praca z postami na Facebooku i doniesieniami medialnymi w tym cyklu lekcji ma na celu umożliwienie uczniom krytycznej analizy obrazów tej grupy przedstawianych w środkach masowego przekazu i mediach społecznościowych. Odgrywanie scenek ułatwia praktyczne wczucie się i namacalne doświadczanie dyskryminujących procesów grupowych.

Wyniki nauki

Kompetencje
  • Odtwarzanie i krytyczna ocena treści medialnych i ich analiza w formie zadań; poznanie szans i zagrożeń związanych z mediami społecznościowymi (kompetencje medialne).
  • Dokładne wyjaśnianie i analizowanie mechanizmów dyskryminacji na przykładzie antycyganizmu.
  • Postawienie się na miejscu innej osoby i wczucie się w ich perspektywę (wieloperspektywiczność)
  • Wypracowanie własnego punktu widzenia i refleksja na tematy polityczne i społeczne.
  • Opisywanie strategii zwalczania dyskryminacji.
  • Kompetencje do efektywnego samodzielnego działania w heterogenicznej grupie.
  • Zdolność do otwartego i omawiania i rozwiązywania konfliktów bez stosowania przemocy; pełne szacunku zaangażowanie w relacje z innymi i ich punktem widzenia (ukierunkowanie na wartości).
Tematy / krajowy program nauczania
Antycyganizm, dyskryminacja, rasizm, przemoc i konflikty, mniejszości, ludność romska, media, świadomość i szacunek dla różnorodności, możliwości działania indywidualnego i zbiorowego, zachowanie etycznie odpowiedzialne.
  • Play
  • Odpowiedni wiek
    14-18
  • Ramy czasowe
    3 x 45 min.
  • Wymagane materiały
    Tablica/flipchart; Smartfony/komputer z dostępem do internetu dla uczennic/uczniów; Komputer z dostępem do internetu i podłączonym projektorem; Stanowiska komputerowe lub terminale przenośne;
  • Opis
    W tym module omawiane są sposoby funkcjonowania i mechanizmy uprzedzeń i rasizmu skierowane przeciwko Sinti, Romom i innym grupom napiętnowanym jako „Cyganie” (antycyganizm{/1})
  • Zagadnienia / tematy
    Etyka/religia Nauki polityczne

Plan lekcji

Abbreviations:

  • A = Activity
  • D = Discussion
  • GW = Group work
  • HW = Homework
  • PW = Partnerwork
  • PTS = Previous Teacher’s Study
  • PO = Pupils opinions
  • PP = Pupil’s presentations
  • TP = Teacher’s presentation

Download

Faza Treść Typ działania Media, materiał

Wprowadzenie
(15 min.)

Cel
  • Uczniowie/uczennice opracowują kluczowe informacje na temat wydarzeń przypadku „Marii” i przygotowują się do późniejszej publicznej debaty na temat tej sprawy.
Przygotowanie
  • Nauczyciel/-ka rozdaje wystarczającą liczbę kopii materiałów 3, 4 i 5 (trzy grupy) i zapewnia warunki techniczne do projekcji filmów z materiałów 1 i 2.
  • Dostępne są flipchart, tablica lub smartboard.
  • Nauczyciel/-ka może przygotować się do lekcji, przyswajając sobie historię Romów (patrz na przykład „Arkusze z faktami na temat historii Romów”, https://www.coe.int/t/dg4/education/roma/histoculture_EN.asp)
Realizacja
  • Krok 1 Nauczyciel/-ka pokazuje film wyprodukowany przez Fundación Secretariado Gitano (materiał 1) i rozdaje transkrypcję filmu.
    • Dostępne są napisy w różnych językach.
  • Krok 2 Nauczyciel/-ka przedstawia temat modułu i odpowiada na pytania uczennic/uczniów dotyczące materiału. Uczennice/uczniowie mogą zadawać pytania jak:
    • Kim lub czym są „Romowie”?
    • Co ludzie mają na myśli mówiąc „Cygan”?
    • Co to jest antycyganizm?
Nauczyciel/-ka powinien/-na unikać przeciążania uczniów informacjami na tym etapie i po prostu dostarczyć im wystarczających informacji, aby zrozumieli następującego film "Przypadek Marii". Do tych pytań będą mogli wrócić w dalszej części lekcji, w szczególności w fazie pracy grupowej.
  • TP
  • D
M1
Transkrypcja filmu Nie jestem oszustką.

Główna sekcja
(15 min.)

  • Krok 1 Nauczyciel/-ka pokazuje film wyprodukowany przez Deutsche Welle (materiał 2) i rozdaje transkrypcję do filmu.
  • Krok 2 Nauczyciel/-ka dzieli uczennice/uczniów na trzy grupy o równej wielkości.
  • Krok 3 Grupa 1 czyta informacje w materiale 3 i odpowiada na pytania w arkuszu roboczym 1.
  • Krok 4 Tymczasem grupa 2 czyta komunikat prasowy wydany przez Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów (materiał 4) i pracuje nad odpowiednim arkuszem roboczym.
  • Krok 5 Grupa 3 czyta tekst informacyjny Benjamina Ignáca poświęcony „Przypadkowi Marii” z perspektywy romskich organizacji pozarządowych (materiał 5) i uzupełnia arkusz roboczy 3.
  • Krok 6 W trakcie tej fazy nauczyciel/-ka powinien/powinna być dostępny/-a, aby wspierać pracę uczniów, odpowiadać na pytania i pomagać w zrozumieniu.
  • Krok 7 Nauczyciel/-ka może także zachęcać grupy do znalezienia własnych przykładów dyskryminujących przekazów i przedstawienia ich reszcie klasy. Jeśli postąpią zgodnie z tą sugestią, konieczne będzie wskazanie i omówienie w tym przykładzie elementów dyskryminujących relacji.
    • Niewłaściwe uogólnienia.
    • Niedokładne założenia i/lub niesprawiedliwe wnioski.
    • Sugestywne pytania, które są w rzeczywistości stwierdzeniami.
    • Wykorzystywanie dyskryminujących wypowiedzi lub języka pochodzących od osób trzecich bez komentarza lub kontekstualizacji.
    • Sprawozdawczość selektywna, stereotypowe obrazy.
    • Język emocjonalny lub dramatyczny.
  • A
M2
Transkrypcja filmu Romowie protestują przeciwko doniesieniom medialnym w sprawie „Marii”.
M3
Karta pracy Przypadek „Marii” w mediach.
M4
Karta pracy Krytyka doniesień medialnych: w sprawie przypadku „Marii”: komunikat prasowy wydany przez Centralną Radę Niemieckich Sinti i Roma.
M5
Karta pracy Przypadek Marii z punktu widzenia romskich organizacji pozarządowych.

Prezentacja wyników
(15 min.)

  • Krok 1 Teraz uczennice/uczniowie krótko przedstawiają reszcie klasy wyniki swojej pracy grupowej.
  • Krok 2 W zależności od dostępności urządzeń mogą oni korzystać z tablicy inteligentnej lub alternatywnie zapisywać odpowiednie informacje na tablicy lub flipcharcie.
  • Krok 3 Nauczyciel/-ka może poprawić wszelkie niedokładne informacje lub dodać rzeczy, które uczennice/uczniowie przeoczyli.
  • Krok 4 Najważniejsze wyniki:
    • Maria przyciągnęła uwagę policjantów, ponieważ jej kolor skóry i kolor włosów nie pasowały do ich światopoglądowi opartemu na rasowym postrzeganiu.
    • Media donosiły o tej sprawie na całym świecie, ponieważ historia pasuje do głęboko zakorzenionego stereotypu „Cyganów uprowadzających dzieci”.
    • Działania policji w Grecji miały konsekwencje dla Romów na całym świecie, ponieważ podejrzewano ich, że są porywaczami dzieci i żyli w strachu, że ich dzieci zostaną zabrane.
  • PP
Dodatkowy materiał
  • Tablica/flipchart
Faza Treść Typ działania Media, materiał

Wprowadzenie
(10 min.)

Cel
  • Uczennice/uczniowie na podstawie przykładów intensywnie zajmują się uprzedzeniami, zgodnie z którymi rzekomi „Cyganie” regularnie porywają dzieci.
Przygotowanie
  • Nauczyciel/-ka przygotowuje wystarczającą liczbę kopii materiałów 6, 7 i 8 (trzy grupy).
  • Dostępne są flipchart, tablica lub smartboard.
Realizacja
  • Krok 1 Nauczyciel/-ka wyjaśnia, że negatywne obrazy tak zwanych „Cyganów” istnieją od wieków i że stare uprzedzenia wciąż istnieją bez względu na to, jak są absurdalne.
  • Krok 2 Nauczyciel/-ka przechodzi do następnej fazy, mówiąc uczennicom/uczniom, że uprzedzenie mówiące o tym, że „Cyganie” rzekomo uprowadzają dzieci istniejące od stuleci i że teraz będą się temu uważniej przyglądać w pracy grupowej.
  • TP

Główna sekcja
(15 min.)

  • Pracując w trzech grupach uczennice/uczniowie analizują szereg przykładów uprzedzeń antycygańskich dotyczących rzekomego uprowadzania dzieci przez „Cyganów” i wykonują zadanie przypisane ich grupie:
    • Grupa 1: Fake newsy na Facebooku (materiał 6)
    • Grupa 2: Ataki we Włoszech (materiał 7)
    • Grupa 3: Dzwonnik z Notre Dame (materiał 8)
  • GW
M6
Karta pracy Fałszywe wiadomości (fake news): przykłady z Niemiec.
M7
Karta pracy Ataki we Włoszech.
M8
Karta pracy „Dzwonnik z Notre Dame”

Prezentacja wyników
(20 min.)

  • Krok 1 Każda grupa uczennic/uczniów przedstawia swoje wyniki. Należy się przy tym skupić na roli uprzedzenia dotyczącego rzekomego uprowadzania dzieci w opisywanym przez nich przykładzie.
  • Krok 2 Najważniejsze wyniki:
    • Uczennice/uczniowie rozpoznają podobieństwa w przedstawionych przykładach i widzą związek z relacjami na temat Marii.
    • Uczennice/uczniowie uświadamiają sobie, jak takie uprzedzenia mogą prowadzić do wykluczenia i przemocy wobec Romów i Sinti.
    • Uczennice/uczniowie zdają sobie sprawę, że ten stereotyp nie opiera się na fałszywym uogólnieniu, ale na strachu głęboko zakorzenionym w społeczeństwie, który jest przenoszony na Sinti i Romów.
  • Krok 3 Następnie uczennice/uczniowie przechodzą do dyskusji na temat podobieństw lub różnic, które zauważają między swoimi przykładami a przypadkiem „Marii”.
  • Krok 4 Nauczyciel/-ka może chcieć dowiedzieć się, czy uczennice/uczniowie słyszeli o tym uprzedzeniu w jakimkolwiek innym kontekście.
  • PP
  • PO
Dodatkowy materiał
  • Tablica/flipchart
Faza Treść Typ działania Media, materiał

Wprowadzenie
(5 min.)

Cel
  • Uczennice/uczniowie poznają i zastanawiają się, w jaki sposób konstruowanie grup ludzi określonych przez cechy esencjalizujące może prowadzić do dyskryminacji, wykluczenia i ostracyzmu. Pod koniec lekcji uczennice/uczniowie powinni zdawać sobie sprawę z procesów esencjalizacji i przypisywania (cech charakterystycznych) jako dwóch etapów tworzenia uprzedzeń antycygańskich.
Przygotowanie
  • Nauczyciel/-ka przygotowuje kolorowe naklejki w formie kropek (sklepy z artykułami biurowymi). Kropki powinny mieć maksymalnie dwie różnice, np. kolor (czerwony, niebieski, żółty itp.) i oznaczenie (na przykład niektóre mają mniejszą czarną kropkę w środku, podczas gdy inne nie).
Realizacja

„Dot on your Forehead”

  • Krok 1 Nauczyciel/-ka prosi uczennice/uczniów, aby usiedli w kręgu i zamknęli oczy na około jedną minutę. Musi również poinformować uczniów, że nie wolno im rozmawiać w czasie ćwiczenia.
  • Krok 2 Nauczyciel/-ka wyjaśnia uczennicom/uczniom, że kiedy otworzą oczy, zobaczą niewielką zmianę w wyglądzie innych, ale nie wyjaśnia, jaka to będzie zmiana.
    • Nauczyciel/-ka powinien/powinna podczas przydzielania kropek zwrócić uwagę na to, aby uniknąć odtwarzania istniejących grup i hierarchii w klasie (np. dając wszystkim członkom określonej grupy przyjaciół kropkę o tym samym kolorze).
    • Wszystkich uczniów, którzy sprzeciwiają się uczestnictwu z powodu początkowo „tajnego” charakteru ćwiczenia, można poinformować na boku, że w tej „zmianie” chodzi jedynie o małą naklejkę na czole.
  • Krok 3 Kiedy uczennice/uczniowie zamkną oczy, nauczyciel/-ka obraca się i przykleja naklejki na czołach uczniów. Jeden uczeń powinien zostać pominięty. W żadnym wypadku nie powinien to być uczeń, który na co dzień jest przez resztę klasy uważany za „outsidera”.
  • Krok 4 Gdy nauczyciel/-ka przydzielił/-a już naklejki, poprosi uczennice/uczniów, aby otworzyli oczy.

Odgrywanie scenek jest inspirowane ćwiczeniami „Dot on your Forehead” (punkt na Twoim czole) z niemieckiego praktycznego podręcznika na temat antycyganizmu w szkolnych i pozaprogramowych zastosowaniach edukacyjnych (Methodenhandbuch zum Thema Antiziganismus für die schulische und außerschulische Bildungsarbeit) wydanego przez Alte Feuerwache e.V. Jugendbildungsstätte Kaubstraße, 2014, s. 110-113.

  • TP
Dodatkowy materiał
  • Naklejki z kolorowymi kropkami

Odgrywanie scenki
(10 min.)

  • Krok 1 Nauczyciel/-ka zadaje uczennicom/uczniom następujące zadanie: „Macie siedem minut, aby utworzyć grupy nie rozmawiając ze sobą”.
  • Krok 2 Podczas tych siedmiu minut nauczyciel/-ka obserwuje przede wszystkim, co się dzieje. Powinien/powinna zwracać przy tym szczególną uwagę na dynamikę grupy, aby zneutralizować pojawiające się ewentualnie emocje. Uczennice/uczniowie nie powinni być zmuszani do uczestnictwa w czymkolwiek, z czym czują się niekomfortowo. Nauczyciel/-ka musi dodatkowo upewnić się, że uczennice/uczniowie nie rozmawiają i regularnie informować o tym, ile czasu zostało do końca ćwiczenia.
    Ćwiczenie powinno zawsze trwać siedem minut, nawet jeśli wydaje się, że grupy się utworzyły przed upływem tego czasu, a uczennice/uczniowie wskazują, że „są gotowi”. Kontynuacja do końca wyznaczonego okresu może pozwolić na pojawienie się dodatkowych dynamicznych procesów w tworzeniu się grup, a w niektórych przypadkach także różnych aktów twórczych ze strony jednostek lub grup. W takim przypadku nauczyciel/-ka powinien/powinna uważnie obserwować, co się dzieje.
  • Krok 3 Po siedmiu minutach nauczyciel/-ka mówi uczennicom/uczniom, że znów mogą rozmawiać i prosi ich, aby utworzyli krąg, pozostając w grupach, w których się zebrali.

Analiza i dyskusja
(30 min.)

  • Rozmowa podsumowująca służy do wspólnej refleksji uczennic i uczniów, ale także do stworzenia powiązania z tematem antycyganizmu.
  • Nauczyciel/-ka może zadać następujące pytania, aby rozpocząć dyskusję:
    • Dlaczego utworzyliście właśnie takie grupy?
    • Jak postrzegaliście proces tworzenia grup? Czy czuliście się mile widziani? Czy może byliście tylko tolerowani?
    • Jakie były Wasze odczucia, gdy byliście „oznaczani” naklejkami?
    • (Do ucznia/uczennicy bez naklejki) Jak się czułeś/czułaś podczas ćwiczeń? Czy czułeś/czułaś się w niekorzystnej sytuacji i pominięty/-a, czy też jak ktoś szczególny i wolny?
  • (Teraz nauczyciel/-ka przechodzi do codziennych doświadczeń uczniów).
    • Kto decyduje, kim jesteśmy i jaką mamy tożsamość?
    • Jak powstają grupy w codziennym życiu szkoły?
    • W jaki sposób te procesy tworzenia grup mogą powodować problemy?
    • W jaki sposób możemy być bardziej świadomi procesów, w wyniku których niektórzy ludzie zostają wykluczeni?
  • Podczas przekazywania wiedzy z ćwiczenia na temat antycyganizmu, nauczyciele powinni poruszyć społeczne aspekty procesów przypisywania cech, w tym sprzeczności między obrazem własnym danej osoby a jej postrzegania innych osób, wpływów społecznych na opisy i przypisywanie cech określonym jednostkom lub grupom i kwestie związane z tożsamością.
  • Nauczyciel/-ka powinien/powinna upewnić się, że w dyskusji pojawią się następujące kwestie:
    • Proces formowania grupy, który miał miejsce w „ćwiczeniu z kropką”, pozostawał poza kontrolą pojedynczych uczniów w podwójny sposób: a) kropki (jak stygmaty) były stosowane "z zewnątrz", b) uczennice/uczniowie otrzymywali szereg sygnałów od innych uczennic/uczniów, w której grupie powinni się znaleźć.
    • Nigdy nie ma całkowicie jednoznacznego sposobu dla podziału ludzi na grupy zgodnie z rzeczywistymi lub rzekomymi różnicami zewnętrznymi.
    • Zawsze znajdzie się kilka szczególnie aktywnych osób, które angażują się przy tworzeniu grup i napędzają proces ich tworzenia. Musimy przyjrzeć się bliżej ich roli i temu, jak robią to, co robią.
    • Procesy tworzenia grup zawsze odbywają się na podstawie kategorii skonstruowanych społecznie, czyli stworzonych przez ludzi. Nie chodzi o rzeczywisty kolor skóry lub włosów (lub inne charakterystyczne cechy), ale raczej o społeczne postrzeganie cech fizycznych. Ten temat będzie wymagał szczególnej uwagi, jeśli uczniowie zaczną wprowadzać analogie między „kropkami” a kolorem skóry lub innymi właściwościami.
  • D
  • PO
Faza Treść Typ działania Media, materiał

Wprowadzenie
(20 min.)

Cel
  • Pod koniec tej lekcji uczennice/uczniowie powinni zrozumieć proces esencjalizacji, który napędzał wydarzenia wokół „Marii”. Powinni umieć rozpoznawać i odróżniać procesy esencjalizacji i przypisywania (cech) jako dwa etapy lub fazy w tworzeniu uprzedzeń antycygańskich.
Przygotowanie
  • Nauczyciel/-ka powinien/-na w ramach przygotowań przeczytać „Sposób działania uprzedzeń antycygańskich” (informacje podstawowe, materiał 9).
  • Zapewnia wymagania techniczne potrzebne do projekcji nieruchomego obrazu (czas 00:04) z film z materiału 2.
Realizacja
  • Krok 1 Aby przenieść uwagę uczennic/uczniów z powrotem na antycyganizm, nauczyciel/-ka prosi ich, aby wrócili do „ćwiczenia z kropką” i spróbowali zidentyfikować cechę charakterystyczną (jak różne kropki), która odegrała decydującą rolę w kategoryzacji osób zaangażowanych w przypadek Marii.
  • Krok 2 Aby pomóc uczennicom/uczniom, nauczyciel/-ka może przypomnieć im o komunikacie prasowym wydanym przez Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów (materiał 4):

    (cytat z komunikatu prasowego)

    „Rada Centralna uważa, że działania policji w tym przypadku opierały się wyłącznie na kryteriach pseudoetnicznych, a mianowicie to, że dzieci o jasnych włosach znalezione z romskimi rodzicami lub opiekunami stanowią dla policji podstawę do podejrzeń o nielegalną działalność”.

  • Krok 3 Następnie nauczyciel/-ka pokazuje uczennicom/uczniom nieruchomy kadr „Marii” i jej przybranych rodziców z filmu Deutsche Welle (materiał 2) i pyta ich, czy mają pomysł, dlaczego to konkretne zdjęcie pojawia się w prawie wszystkich doniesieniach medialnych na temat tej sprawy.
  • Krok 4 Nauczyciel/-ka może dodatkowo zapytać uczennice/uczniów - jeśli problem nie pojawi się samoczynnie - o to, co ich zdaniem mogłoby się zdarzyć, gdyby rodzice mieli jasne włosy a dziecko ciemne.
  • Krok 5 Ważne jest, żeby podkreślić, że „kryteria pseudoetniczne”, o których mowa w komunikacie prasowym Rady Centralnej, mają wpływ nie tylko na kręgi ludzi o poglądach prawicowych lub populistycznych, ale także - często w sposób nieświadomy - występują w organizacjach i mediach z głównego nurtu, które uważają o sobie, że posiadają wysokie standardy redakcyjne.
  • D
  • PO
M2
Transkrypcja filmu Romowie protestują przeciwko doniesieniom medialnym w sprawie „Marii”.

Schemat podsumowujący zdobytą wiedzę
(20 min.)

  • Krok 1 Nauczyciel/-ka tworzy teraz ilustrację (patrz materiał 10), która przedstawia przybliżony schemat powstawania uprzedzeń antycygańskich.
  • Krok 2 Nauczyciel/-ka może osiągnąć lepszy efekt, równocześnie tworząc schemat i go objaśniając niż pokazując gotową ilustrację i następnie ją wyjaśniając.
  • Krok 3 Nauczyciel/-ka powinien/-na przede wszystkim szczegółowo wyjaśnić etapy 1 i 2 procesu. Czyniąc to, mogą odwołać się zarówno do fenomenu kategoryzacji opartej na założeniu jednolitego „romskiego” odcienia skóry (krok 1), jak i uprzedzenia dotyczące rzekomego uprowadzania dzieci jako cechy przypisywane Sinti i Romom (krok 2 ) i połączyć je z bardziej ogólnymi zasadami leżącymi u podstaw funkcjonowania uprzedzeń.
  • Krok 4 Podsumowując, nauczyciel/-ka może chcieć wyjaśnić, że taka antycygańska struktura postrzegania stanowi podstawę nieustannie powtarzających się przypadków dyskryminacji, wykluczenia i prześladowań. To prowadzi do takich incydentów, jak ataki „Włochów” na niewinnych mieszkańców i mieszkanki obozowisk zaatakowanych w Neapolu.
  • TP
M9
Informacje ogólne Sposób oddziaływania uprzedzeń antycygańskich.
M10
Schemat W jaki sposób powstają uprzedzenia antycygańskie?
Dodatkowy materiał
  • Tablica/flipchart